Home /
Participerende journalistiek

Stella Braam heeft in 2003 de Stichting Onderzoeksjournalistiek Nederland opgericht, een stichting die participerende journalistiek wil bevorderen en ook campagnes voert om thema's (hoger) op de maatschappelijke agenda te krijgen. Het bestuur wordt gevormd door mr. Pim Fischer (advocaat), Jan Ponsen (journalist) en Jan van Slobbe (in de WIA). Stella Braam is directeur.

 

Wat is participerende onderzoeksjournalistiek?

Onderzoeksjournalistiek staat te boek als kritische en diepgravende journalistiek waarbij de journalist met open vizier te werk gaat. Hij (en met hij wordt natuurlijk ook zij bedoeld) maakt gebruik van informatie van deskundigen, insiders, doet interviews en raadpleegt schriftelijke bronnen. Je kunt er een heel eind mee komen. Maar niet altijd ver genoeg.

Bij participerende onderzoeksjournalistiek neemt de journalist niet even snel een kijkje, maar observeert en neemt actief deel ('participeert') aan het wereldje dat hij onderzoekt. En schroomt niet, als heus nodig, een andere naam of identiteit aan te nemen. Er zijn veel verschillende werelden die geschikt zijn om van binnen uit verkend te worden. Deze methode heet participerende observatie in de sociologie en antropologie. Daar is het een normale, vertrouwde methode. Maar in de journalistiek blijft het helaas nog een buitenbeentje.

 

Perspectief staat centraal

De journalist is niet langer toeschouwer. Hij ondergaat wat zijn 'doelgroep' ervaart. Het gaat niet meer om de begrippen 'objectief' versus 'subjectief' maar om het perspectief. Vanuit welk perspectief ervaren mensen hun werkelijkheid?

Pionier in dit genre is de Duitser Günter Wallraff. Vermomd als Turk onderging hij twee jaar lang de werkervaringen van migranten. Zijn boek 'Ik, Ali' verscheen in 1985. George Orwell op zijn beurt leefde tussen de paupers. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw trok deze Engelse journalist en schrijver als clochard rond. Daarover schreef hij het ongeëvenaarde 'Aan de grond in Londen en Parijs'.

 

Waardevolle methode.

In 1992 ging Braam voor het eerst undercover als laaggeschoolde arbeidskracht. Haar ervaringen beschreef zij in 'De blinde vlek van Nederland, - reportages over de onderkant van de arbeidsmarkt'. Met de journalist Mehmet Ülger onderzocht zij vervolgens de Turkse extreemrechtse organisatie Grijze Wolven in Nederland. Dat resulteerde in het gelijknamige boek 'Grijze Wolven, een zoektocht naar Turks extreemrechts'. Eind jaren negentig trok zij drie jaar lang op met dak- en thuislozen en legde haar verslag neer in 'Tussen gekken & Gajes, avonturen in de undercoverjournalistiek'. Vanaf 2002 verkende zij, samen met haar vader, de belevingswereld van ouderen met cognitieve beperkingen. In 2005 verscheen 'Ik heb Alzheimer, het verhaal van mijn vader'. In 2015 verscheen een vernieuwde editie: 'Ik heb Alzheimer, het verhaal van mijn vader in deze tijd'. Ook schreef zij 'Ik blijf thuis! - het verhaal van mijn moeder'. En, samen met Boudewijn Chabot, 'Uitweg', een waardig levenseinde in eigen hand'.

 

Ethiek

Wij hechten veel waarde aan ethiek. Je kunt er ellenlange discussies over voeren, maar de stelregel is simpel: integriteit. Observeren en zo onopvallend mogelijk opereren, afspraken nakomen, de 'tegenpartij' een faire kans geven. Niet meegaan in de naming and shaming-trend. De privacy niet onnodig schenden. Kort gezegd: integere journalistiek.

 

Steun onze projecten

Wij, Stella Braam en collega Camille van Neer, werken aan (vaak) langdurige projecten, maar omdat het ons aan de middelen ontbreekt, kunnen we helaas niet alles aanpakken (wat we wel zouden willen!). Voor participerende onderzoeksjournalistiek is geld nodig. Elke donatie, hoe klein ook, is daarom welkom. Steun onze projecten! Uw bijdrage mag naar bankrekening NL67 RABO 0 313550573 ten name van de Stichting Onderzoeksjournalistiek Nederland, onder vermelding van 'donatie onderzoeken'. Neem even contact met ons op via email wanneer u als donateur wilt worden vermeld. 

 

Interessante links

 

Mark Lee Hunter is Adjunct Professor en Senior Research Fellow bij de internationale business school INSEAD en mede-oprichter van Story-Based Inquiry Associates. In dit interview (november, 2014) vertelt hij over zijn methode voor story-based inquiry en hoe belangrijk het is voor onderzoeksjournalisten om met anderen samen te werken. 

 

 

Op 7 oktober 2014 sprak Hunter op een conferentie in Belgie over onderzoeksjournalistiek. Hij sprak onder andere over de geschiedenis van deze tak van journalistiek en de toekomst zoals hij die ziet. Maar vooral ook in interactie met zijn publiek over de verschillende methoden die de onderzoeksjournalist ten dienste staan.